{"id":12779,"date":"2025-04-14T16:03:13","date_gmt":"2025-04-14T14:03:13","guid":{"rendered":"https:\/\/merowayadventure.up23.pl\/?p=12779"},"modified":"2025-08-06T09:09:46","modified_gmt":"2025-08-06T07:09:46","slug":"kim-sa-sherpowie-i-dlaczego-moj-szerpa-nie-jest-szerpa-tashi-delek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/merowayadventure.com\/en\/kim-sa-sherpowie-i-dlaczego-moj-szerpa-nie-jest-szerpa-tashi-delek\/","title":{"rendered":"Kim s\u0105 Sherpowie i dlaczego m\u00f3j Szerpa nie jest Szerp\u0105. Tashi delek!"},"content":{"rendered":"

Dlaczego temat choroby wysoko\u015bciowej jest tak wa\u017cny?<\/h2>\n\n\n\n

Dzisiaj b\u0119dzie powa\u017cnie, bo temat jest powa\u017cny i bardzo wa\u017cny. Napiszemy troch\u0119 o AMS, czyli acute mountain sickness<\/strong>, popularnie zwan\u0105 chorob\u0105 wysoko\u015bciow\u0105<\/strong> czy te\u017c rzadziej \u2013 chorob\u0105 d\u2019Acosty. Jest to schorzenie, o kt\u00f3rym wi\u0119kszo\u015b\u0107 z Was zapewne s\u0142ysza\u0142a i takie, o kt\u00f3rym cho\u0107by podstawow\u0105 wiedz\u0119 powinien posiada\u0107 ka\u017cdy wybieraj\u0105cy si\u0119 w g\u00f3ry wysokie. To te\u017c to schorzenie, kt\u00f3rego ka\u017cdy z nas chcia\u0142by unikn\u0105\u0107, a kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 z nas i tak do\u015bwiadczy w g\u00f3rach.<\/p>\n\n\n\n

Mity o trekkingu w Himalajach i bezpiecze\u0144stwo<\/h2>\n\n\n\n

Do napisania tego artyku\u0142u sk\u0142oni\u0142y nas te\u017c wyrz\u0105dzaj\u0105ce naszym zdaniem sporo krzywdy opinie w Internecie informuj\u0105ce o tym, jaki to trekking w Himalajach<\/strong> jest \u0142atwy, \u017ce do wi\u0119kszo\u015bci z nich nie trzeba si\u0119 przygotowywa\u0107, a wiele szlak\u00f3w ma poziom trudno\u015bci por\u00f3wnywalny do tych w Bieszczadach, wi\u0119c niezb\u0119dne jest podobne przygotowanie (lub brak…). Co wi\u0119cej, wiemy, \u017ce s\u0105 osoby, kt\u00f3re decyduj\u0105 si\u0119 na podr\u00f3\u017c w wy\u017csze partie Himalaj\u00f3w (powy\u017cej 4000 m) bez wcze\u015bniejszego \u017cadnego do\u015bwiadczenia g\u00f3rskiego (nawet bez wizyty w Karkonoszach, nie wspominaj\u0105c o Tatrach). Nierzadko planuj\u0105 ambitne przej\u015bcia ponad swoje si\u0142y, przemierzaj\u0105c kolejne odcinki trasy z du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 wysoko\u015bci bardzo szybko, nie przestrzegaj\u0105c zasad bezpiecze\u0144stwa. Przekonane o tym, \u017ce przecie\u017c regularnie uprawiaj\u0105 sport, ufaj\u0105, \u017ce jest to dostateczna gwarancja powodzenia ich wyprawy. Brak pokory wobec g\u00f3r, a czasem nawet brawura, nigdy nie b\u0119d\u0105 dobrym drogowskazem na himalajskich szlakach. Oczywi\u015bcie opisane sytuacje nie s\u0105 cz\u0119ste, ale wyst\u0119puj\u0105. Zgadzamy si\u0119 te\u017c oczywi\u015bcie z tym, \u017ce poziom trudno\u015bci trekking\u00f3w jest r\u00f3\u017cny i s\u0105 owszem w Himalajach te\u017c trasy \u0142atwe, kt\u00f3re mo\u017cna przyr\u00f3wna\u0107 pod wzgl\u0119dem trudno\u015bci w\u0142a\u015bnie do bieszczadzkich szlak\u00f3w, nie s\u0105 ani bardzo wysoko, ani technicznie czy kondycyjnie wymagaj\u0105ce, nie dajcie si\u0119 jednak zwie\u015b\u0107. Himalaje to g\u00f3ry wysokie<\/strong> i bywaj\u0105 gro\u017ane, cz\u0119sto wtedy, kiedy nawet si\u0119 nie spodziewamy.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

 <\/p>\n\n\n\n

Czym jest choroba wysoko\u015bciowa (AMS)?<\/h2>\n\n\n\n

Profesjonalnych opracowa\u0144, jak przebiega choroba wysoko\u015bciowa<\/strong>, mo\u017cna znale\u017a\u0107 bardzo wiele. My opiszemy tylko w skr\u00f3cie ten proces, przemycaj\u0105c troch\u0119 praktycznych informacji, aby\u015bcie dowiedzieli si\u0119 o tym, co najwa\u017cniejsze.<\/p>\n\n\n\n

Choroba wysoko\u015bciowa<\/strong> to stan, w kt\u00f3rym dochodzi do zaburze\u0144 funkcjonowania organizmu na skutek obni\u017cenia ci\u015bnienia parcjalnego tlenu w powietrzu atmosferycznym, co skutkuje obni\u017ceniem si\u0119 pr\u0119\u017cno\u015bci tlenu w p\u0119cherzykach p\u0142ucnych. Na skutek takich zdarze\u0144 dochodzi w organizmie do zaburze\u0144 kr\u0105\u017ceniowo-oddechowych. M\u00f3wi\u0105c wprost, im jeste\u015bmy wy\u017cej, tym powietrze jest bardziej rozrzedzone, a tym samym pob\u00f3r tlenu i normalne oddychanie jest dla organizmu wi\u0119kszym wysi\u0142kiem.<\/p>\n\n\n\n

Objawy choroby wysoko\u015bciowej \u2013 na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119?<\/h2>\n\n\n\n

Zazwyczaj pierwszymi objawami choroby wysoko\u015bciowej<\/strong> s\u0105: lekkie os\u0142abienie, b\u00f3l g\u0142owy, poczucie lekkiego ucisku. Taka sytuacja powinna ju\u017c zwr\u00f3ci\u0107 nasz\u0105 uwag\u0119, by\u0107 mo\u017ce nale\u017cy podj\u0105\u0107 kroki maj\u0105ce na celu ograniczenie nasilenia si\u0119 objaw\u00f3w. Na dalszym etapie rozwoju AMS<\/strong> pojawia si\u0119 coraz wi\u0119cej zaburze\u0144 ze strony uk\u0142adu nerwowego, dekoncentracja, zaburzenia r\u00f3wnowagi, zawroty g\u0142owy, nudno\u015bci, biegunka, wymioty. Taki stan jest ju\u017c do\u015b\u0107 powa\u017cny i absolutnie wymaga naszej reakcji, nie mo\u017cna go ignorowa\u0107, a tym bardziej ukrywa\u0107 przed wsp\u00f3\u0142towarzyszami podr\u00f3\u017cy. Strach czy wstyd nie jest tu na pewno dobrym doradc\u0105. Brak podj\u0119cia odpowiednich \u015brodk\u00f3w na tym etapie mo\u017ce prowadzi\u0107 do powa\u017cnych i niebezpiecznych konsekwencji.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli nie b\u0119dziemy reagowa\u0107 i nie podejmiemy \u015brodk\u00f3w minimalizuj\u0105cych objawy choroby, stan b\u0119dzie si\u0119 pogarsza\u0142. W wyniku hiperwentylacji, czyli coraz szybszego procesu oddychania, b\u0119dzie dochodzi\u0142o do jeszcze szybszego wyp\u0142ukiwania z organizmu dwutlenku w\u0119gla, intensywnej zasadowicy oddechowej i do coraz gorszego zaopatrzenia m\u00f3zgu w tlen. Im d\u0142u\u017cej trwa ta sytuacja, im jest intensywniejsza, mo\u017ce doj\u015b\u0107 do obrz\u0119ku p\u0142uc oraz obrz\u0119ku m\u00f3zgu. Taki stopie\u0144 choroby wysoko\u015bciowej<\/strong> jest ju\u017c bardzo powa\u017cny i bez podj\u0119cia szybkich dzia\u0142a\u0144 ratowniczych mo\u017ce prowadzi\u0107 nawet do \u015bmierci. Tu nie ma miejsca na \u017cadne ignorowanie sytuacji, podj\u0119cie akcji ratunkowej musi by\u0107 szybkie i zdecydowane.<\/p>\n\n\n\n

 <\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Kto jest nara\u017cony na AMS? Jak reaguje organizm?<\/h2>\n\n\n\n

Warto wiedzie\u0107, \u017ce reakcja naszego organizmu na rozrzedzaj\u0105ce si\u0119 powietrze g\u00f3rskie mo\u017ce by\u0107 bardzo r\u00f3\u017cna i niekoniecznie ma zwi\u0105zek z naszym wcze\u015bniejszym do\u015bwiadczeniem. Nie mo\u017cemy przewidzie\u0107 z g\u00f3ry, jak na znaczn\u0105 wysoko\u015b\u0107 zareaguje nasz organizm, z du\u017cym jednak prawdopodobie\u0144stwem mo\u017cemy ograniczy\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia AMS<\/strong>. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b (wg statystyk ok. 9-12%), mo\u017ce poczu\u0107 pierwsze symptomy choroby wysoko\u015bciowej<\/strong> ju\u017c na wysoko\u015bci 2500 m, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas odczuje je na granicy ok. 3000-3500 m. Nawet je\u017celi nie dopadnie nas b\u00f3l g\u0142owy czy te\u017c jej zawroty, kr\u00f3tki wysi\u0142ek, np. podej\u015bcie na schodach na wysoko\u015bci 3000-3500 m najpewniej spowoduje lekk\u0105 zadyszk\u0119 i odczuwaln\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 w wydolno\u015bci naszego organizmu, sami mo\u017cemy by\u0107 zaskoczeni zmian\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jak zapobiega\u0107 chorobie wysoko\u015bciowej? Praktyczne zasady<\/h2>\n\n\n\n

Jest kilka zasad, kt\u00f3rych nale\u017cy przestrzega\u0107 podr\u00f3\u017cuj\u0105c na du\u017cych wysoko\u015bciach, pomog\u0105 one ograniczy\u0107 ryzyko zwi\u0105zane z wyst\u0105pieniem objaw\u00f3w choroby wysoko\u015bciowej<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

1. Przygotuj si\u0119 do wyjazdu<\/h3>\n\n\n\n

Im trudniejsz\u0105 tras\u0119 planujesz pokona\u0107, im wi\u0119kszemu wyzwaniu sprosta\u0107, tym lepiej kondycyjnie powiniene\u015b\/powinna\u015b by\u0107 przygotowany\/a. Planuj\u0105c kilkunastodniow\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 w Himalajach musisz by\u0107 pewien odno\u015bnie swojej kondycji fizycznej i zdrowia. Nie lekcewa\u017c tej zasady i \u0107wicz regularnie na kilka miesi\u0119cy przed wyjazdem.<\/p>\n\n\n\n

2. W trakcie w\u0119dr\u00f3wki du\u017co pij<\/h3>\n\n\n\n

Nawet je\u015bli nie masz ochoty musisz pi\u0107 minimum 2-3 litry, a najlepiej 3-4 litry p\u0142yn\u00f3w dziennie. Najlepiej nies\u0142odzonych \u2013 woda, izotoniki, pij te\u017c stopniowo niewielkie ilo\u015bci i regularnie. Wybieraj\u0105c posi\u0142ki, warto je\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c zup\u0119, Nepalczycy szczeg\u00f3lnie polecaj\u0105 czosnkow\u0105, kt\u00f3ra rzekomo pomaga w aklimatyzacji, polecaj\u0105 te\u017c herbat\u0119 z imbirem.<\/p>\n\n\n\n

3. Ostro\u017cnie zmieniaj wysoko\u015b\u0107<\/h3>\n\n\n\n

Nie nale\u017cy pokonywa\u0107 przez kilka kolejnych dni ka\u017cdego dnia du\u017cej r\u00f3\u017cnicy wysoko\u015bci. Tw\u00f3j organizm musi mie\u0107 czas na aklimatyzacj\u0119. Jednego dnia pokona\u0142e\u015b wysoko\u015b\u0107 600-700 m i czujesz si\u0119 dobrze? Ok, och\u0142o\u0144 troch\u0119, nie r\u00f3b kolejnego dnia tego samego. Bardzo popularn\u0105 zasad\u0105 aklimatyzacyjn\u0105 jest spanie ni\u017cej ni\u017c najwy\u017csza wysoko\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 danego dnia pokonali\u015bmy. Je\u015bli na przyk\u0142ad dotar\u0142e\u015b\/dotar\u0142a\u015b do miejscowo\u015bci na wysoko\u015bci 3800 m, gdzie planujesz nocleg i nie czujesz du\u017cego zm\u0119czenia, warto po odpoczynku\/posi\u0142ku zrobi\u0107 nied\u0142ugi spacer troch\u0119 wy\u017cej o jakie\u015b 100-200 m, by potem ponownie zej\u015b\u0107 do miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rej nocujesz. Taka metoda pozwala na szybsz\u0105 aklimatyzacj\u0119. Pami\u0119taj \u2013 zawsze jednak tylko wtedy, gdy czujesz, \u017ce Tw\u00f3j organizm jest na to gotowy.<\/p>\n\n\n\n

4. Skonsultuj si\u0119 z lekarzem<\/h3>\n\n\n\n

Masz lub mia\u0142e\u015b\/mia\u0142a\u015b problemy z uk\u0142adem kr\u0105\u017cenia? Koniecznie skonsultuj wyjazd z Twoim lekarzem. Mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119, \u017ce b\u0119dzie mia\u0142 on zastrze\u017cenia co do podr\u00f3\u017cy w g\u00f3ry wysokie albo po prostu udzieli Ci odpowiednich wskaz\u00f3wek jak bezpiecznie podr\u00f3\u017cowa\u0107 w Twojej sytuacji. Ta zasada dotyczy r\u00f3wnie\u017c innych problem\u00f3w ze zdrowiem, w takiej sytuacji nale\u017cy zawsze upewni\u0107 si\u0119 u lekarza, \u017ce wyjazd jest dla Ciebie bezpieczny.<\/p>\n\n\n\n

5. \u015apiesz si\u0119 powoli<\/h3>\n\n\n\n

Naprawd\u0119 nie ma sensu p\u0119dzi\u0107 pod g\u00f3r\u0119, nie ucieknie \ud83d\ude09 Spokojny marsz, zw\u0142aszcza na du\u017cej wysoko\u015bci pozwala Twojemu organizmowi na lepsz\u0105 adaptacj\u0119 do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w. Im trudniej i im wy\u017cej, tym spokojniej powiniene\u015b\/powinna\u015b stawia\u0107 kroki.<\/p>\n\n\n\n

6. Leki<\/h3>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bciwie jest tylko jeden popularny lek pomagaj\u0105cy organizmowi na szybsz\u0105 aklimatyzacj\u0119 \u2013 Diamox. Lek ten nie powinien jednak by\u0107 przyjmowany profilaktycznie, nie jest to \u015brodek delikatny i posiada sporo skutk\u00f3w ubocznych. Zdecydowanie lepiej postawi\u0107 na przestrzeganie zasad z pkt 1-5, a decydowa\u0107 si\u0119 na przyjmowanie leku tylko w wyj\u0105tkowych sytuacjach. Co do samego leku, aby by\u0142 on skuteczny, jego przyjmowanie powinno si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 przed startem w\u0119dr\u00f3wki, najp\u00f3\u017aniej po jej rozpocz\u0119ciu. Przyj\u0119cie leku w momencie wyst\u0105pienia silnych objaw\u00f3w choroby wysoko\u015bciowej<\/strong> nie przyniesie ju\u017c poprawy.<\/p>\n\n\n\n

Co robi\u0107, gdy pojawi\u0105 si\u0119 objawy choroby wysoko\u015bciowej?<\/h2>\n\n\n\n

A co je\u015bli czujesz ju\u017c symptomy choroby wysoko\u015bciowej<\/strong>? To zale\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Je\u015bli jest to lekki b\u00f3l g\u0142owy<\/strong> (przechodzi sam lub pomaga \u015brodek przeciwb\u00f3lowy dost\u0119pny bez recepty) i zm\u0119czenie, mo\u017cesz kontynuowa\u0107 w\u0119dr\u00f3wk\u0119, przestrzegaj\u0105c powy\u017cej wskazanych zasad i b\u0119d\u0105c bardzo uwa\u017cnym na sygna\u0142y p\u0142yn\u0105ce z Twojego organizmu sugeruj\u0105ce ewentualne pogorszenie si\u0119 Twojego stanu. B\u00f3le g\u0142owy i zm\u0119czenie na pewnej wysoko\u015bci odczuwa wi\u0119kszo\u015b\u0107 podr\u00f3\u017cuj\u0105cych i nie jest to wskazanie do zaprzestania w\u0119dr\u00f3wki, ale do zwi\u0119kszenia ostro\u017cno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
  • Je\u015bli b\u00f3l g\u0142owy jest silny, nie przechodzi mimo za\u017cycia \u015brodk\u00f3w dost\u0119pnych bez recepty oraz\/albo dochodz\u0105 kolejne symptomy<\/strong> tj. zawroty g\u0142owy, dekoncentracja, nudno\u015bci \u2013 nale\u017cy zaprzesta\u0107 dalszego zwi\u0119kszania wysoko\u015bci i pozosta\u0107 na takiej, na kt\u00f3rej ostatnio czu\u0142e\u015b\/czu\u0142a\u015b si\u0119 przyzwoicie. Zazwyczaj 1 dzie\u0144 odpoczynku wystarczy, aby organizm si\u0119 zaaklimatyzowa\u0142, kolejnego dnia rano mo\u017cna ruszy\u0107 dalej.<\/li>\n\n\n\n
  • Je\u015bli objawy z powy\u017cszego punktu nie mijaj\u0105 b\u0105d\u017a si\u0119 nasilaj\u0105<\/strong> \u2013 konieczne jest jak najszybsze zej\u015bcie ni\u017cej \u2013 je\u015bli to mo\u017cliwe. Ka\u017cdy metr ma znaczenie. Je\u015bli osoba, u kt\u00f3rej wyst\u0119puj\u0105 powy\u017csze symptomy nie jest w stanie zej\u015b\u0107 o w\u0142asnych si\u0142ach lub mog\u0142oby to by\u0107 dla niej niebezpieczne, konieczne jest wsparcie i transport takiej osoby na ni\u017csz\u0105 wysoko\u015b\u0107. W Nepalu w rejonie Everestu transport zazwyczaj odbywa si\u0119 na plecach, na noszach lub na koniu, z wy\u017cszych wysoko\u015bci w rejonie Annapurny \u2013 na jaku.<\/li>\n\n\n\n
  • W sytuacjach powa\u017cnych, kiedy objawy z powy\u017cszego punktu nie ust\u0119puj\u0105, a w szczeg\u00f3lno\u015bci gdy narastaj\u0105, chory zaczyna traci\u0107 przytomno\u015b\u0107, kontakt z nim jest utrudniony, a sama choroba osi\u0105ga kolejne stadia, organizowana jest akcja ratunkowa z u\u017cyciem helikoptera, kt\u00f3ry transportuje chor\u0105 osob\u0119 do szpitala w Katmandu, gdzie udzielana jest niezb\u0119dna pomoc.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Przyk\u0142ad z \u017cycia \u2013 film ku przestrodze<\/h2>\n\n\n\n

    Ku przestrodze mamy filmik ukazuj\u0105cy przyk\u0142ad osoby, u kt\u00f3rej wyst\u0105pi\u0142a choroba wysoko\u015bciowa<\/strong> na wysoko\u015bci nieco powy\u017cej 5000 m. W tym przypadku dosz\u0142o ju\u017c do powa\u017cnego obrz\u0119ku p\u0142uc (zaawansowane stadium), a osoba chora prze\u017cy\u0142a dzi\u0119ki sprawnej akcji ratowniczej. Najpierw zosta\u0142a przetransportowana na noszach do centrum ratunkowego mieszcz\u0105cego si\u0119 w Machermo (4410 m), gdzie otrzyma\u0142a pierwsz\u0105 medyczn\u0105 pomoc, a nast\u0119pnie za po\u015brednictwem helikoptera odby\u0142 si\u0119 transport do szpitala w Katmandu.<\/p>\n\n\n\n

      <\/ol>\n\n\n\n
      \n